Εργαστήριο Υγειοφυσικής, Ραδιοβιολογίας & Κυτταρογενετικής (ΕΥΡΚ)

Από την ίδρυσή του τη δεκαετία του 1960, το Εργαστήριο Υγειοφυσικής, Ραδιοβιολογίας & Κυτταρογενετικής (ΕΥΡΚ) ασχολείται με θέματα σχετιζόμενα με τις επιπτώσεις των ιοντιζουσών ακτινοβολιών στην ανθρώπινη υγεία. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, τα επιστημονικά ενδιαφέροντα επεκτάθηκαν και στην κυτταρογενετική διερεύνηση των αιματολογικών κακοηθειών. Η ερευνητική ομάδα έχει εξειδίκευση στη χρήση ιοντιζουσών ακτινοβολιών διαφορετικών ποιοτήτων, την ακτινο-κυτταρογενετική, την κυτταρογενετική λευχαιμιών και τη μοριακή γενετική για τη μελέτη θεμάτων βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας στον τομέα της ακτινοπροστασίας, της ραδιοβιολογίας και της καρκινογένεσης.

Το Εργαστήριο είναι αρμόδιο για την υλοποίηση του Προγράμματος Ακτινοπροστασίας ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» και την αξιολόγηση υπερεκθέσεων και ατυχημάτων με ακτινοβολίες, καθώς και την εκτίμηση απορροφουμένων δόσεων με μεθόδους βιοδοσιμετρίας. Οι ερευνητικές δραστηριότητες εστιάζονται στην ακτινοπροστασία, τη ραδιοβιολογία και τη βιολογική δοσιμετρία. Συγκεκριμένα, το έργο της ερευνητικής ομάδας στοχεύει στην διαλεύκανση των μηχανισμών που διέπουν την επαγωγή χρωμοσωματικών αλλοιώσεων χρησιμοποιώντας κλασικές και μοριακές κυτταρογενετικές μεθόδους, καθώς και πρόωρη χρωμοσωματική συμπύκνωση μέσω κυτταρικής σύντηξης. Επιπλέον, επικεντρώνεται στην ανάπτυξη προγνωστικών μεθόδων που βασίζονται στη χρωμοσωματική ακτινοευαισθησία της G2 φάσης του κυτταρικού κύκλου για την εκτίμηση και εξατομίκευση της ακτινοευαισθησίας καθώς επίσης και στη διερεύνηση των μηχανισμών επαγωγής ακτινο-επαγόμενης χρωμοσωματικής αστάθειας, χρωμοθρύψης και καρκινογένεσης.

Τα μέλη του Εργαστηρίου έχουν μακροχρόνια εμπειρία στις καρυοτυπικές και τις μοριακές κυτταρογενετικές αναλύσεις (FISH) των αιματολογικών κακοηθειών, τόσο σε διαγνωστικό, όσο και σε ερευνητικό επίπεδο. Μέχρι σήμερα, έχουν αναλυθεί περισσότερα από 50.000 δείγματα μυελού των οστών και/ή αίματος από ασθενείς με λευχαιμία και λέμφωμα. Κυτταρογενετικό υλικό και DNA ταξινομούνται και αποθηκεύονται ανώνυμα. Το αποθηκευμένο υλικό αποδεικνύεται πολύτιμο για συνεργατικές και αναδρομικές μελέτες. Το Εργαστήριο συνεργάζεται με αιματολογικές και παθολογικές κλινικές σε όλη τη χώρα και με σημαντικά ερευνητικά κέντρα στην Ευρώπη.

Το ΕΥΡΚ είναι μέλος σε αρκετές διεθνείς κοινοπραξίες, ενώσεις και δίκτυα (EURADOS “European Dosimetry Group”, RENEB “Running the European Network of Biological Dosimetry and Physical Retrospective Dosimetry, WHO “BioDoseNet Network for Biological Dosimetry” Global Biodosimetry Laboratories network for radiation emergencies) συμβάλλοντας στην ανάπτυξη νέων μεθόδων βιοδοσιμετρίας για τη εκτίμηση δόσεων και εξατομίκευση της επικινδυνότητας υπερεκθέσεων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ραδιολογικών ατυχημάτων μεγάλης κλίμακας. Επιπλέον, το ΕΥΡΚ είναι μέλος του δικτύου αριστείας ELN (European LeukemiaNet) που προωθεί τη συνεργατική έρευνα για τη θεραπεία της λευχαιμίας, της Ευρωπαϊκής ομάδας μελέτης των μυελοδυσπλαστικών συνδρόμων, της μυελομονοκυτταρικής λευχαιμίας και της απλαστικής αναιμίας της παιδικής ηλικίας (EWOG-MDS/JMML/SAA «European Working Group of MDS, JMML and SAA in Childhood”) αλλά και της Ευρωπαϊκής ομάδας μελέτης της οξείας μυελογενούς λευχαιμίας στα παιδιά, στα πλαίσια της ευρωπαϊκής πολυκεντρικής κλινικής μελέτης AIEOP-AML-BFM 2020.

Δραστηριότητες Εργαστηρίου

• Ραδιοβιολογία: Διαλεύκανση των μηχανισμών που διέπουν τις βιολογικές επιδράσεις της ιοντίζουσας ακτινοβολίας, τη γενετική προδιάθεση στην ακτινοευαισθησία και στην καρκινογένεση, καθώς και των μηχανισμών επαγωγής της χρωμοσωματικής αστάθειας, και της χρωμοθρύψης.
• Βιοδοσιμετρία: Ανάπτυξη νέων και αυτοματοποιημένων μεθόδων για την εκτίμηση απορροφουμένων δόσεων με βάση τις χρωμοσωματικές αλλοιώσεις στα ανθρώπινα λεμφοκύτταρα περιφερικού αίματος μετά από έκθεση σε ακτινοβολίες διαφορετικών ποιοτήτων και εύρους δόσεων.
• Ακτινοπροστασία: Ανάπτυξη κυτταρογενετικών μεθοδολογιών για την ανίχνευση αυξημένης ακτινοευαισθησίας και προδιάθεσης στην καρκινογένεση, για την εξατομίκευση πρωτοκόλλων ακτινοθεραπείας, καθώς και για την αξιολόγηση ατυχημάτων με ακτινοβολίες και την ταχεία εκτίμηση της επικινδυνότητας πυρηνικών ή ραδιολογικών συμβάντων μεγάλης κλίμακας.
• Ακτινοθεραπεία και Ραδιοφαρμακευτική: Αξιολόγηση νέων φαρμάκων ως παράγοντες ακτινο-ευαισθητοποίησης σε ανθρώπινες καρκινικές κυτταρικές σειρές.
• Κυτταρογενετική αιματολογικών κακοηθειών: Ταυτοποίηση γονιδιωματικών αναδιατάξεων ασθενών με αιματολογικά νεοπλάσματα για τη διαγνωστική τους αξιολόγηση, την προγνωστική διαστρωμάτωση και την επιλογή στοχευμένων, εξατομικευμένων θεραπειών.
• Γενετική προδιάθεση και λευχαιμογένεση: Ταυτοποίηση πολυμορφισμών γονιδίων αποτοξικοποίησης και επιδιόρθωσης του DNA ως παράγοντες προδιάθεσης της λευχαιμογένεση και του σχηματισμού συγκεκριμένων χρωμοσωματικών αλλοιώσεων. Διερεύνηση των μοριακών μηχανισμών που διέπουν τη διαδικασία πολλαπλών σταδίων της λευχαιμογένεσης.
• Γενετικά σύνδρομα και υπογονιμότητα: Κυτταρογενετική ανάλυση ασθενών με συγγενείς αλλοιώσεις και ζευγαριών με προβλήματα υπογονιμότητας για τον εντοπισμό σχετιζόμενων χρωμοσωματικών ανωμαλιών και γονιδιακών αναδιατάξεων.
• Γενετική πολυπαραγοντικών ασθενειών: Μοριακή διερεύνηση γονιδιακών μεταλλάξεων και παραλλαγών τους που επηρεάζουν την προδιάθεση, την εμφάνιση και την εξέλιξη πολυπαραγοντικών ασθενειών, όπως η ενδομητρίωση και η πολλαπλή σκλήρυνση.