NEWS

Το Σάββατο, 27 Σεπτεμβρίου 2025, ανεβήκαμε στον Χελμό για μια ξεχωριστή εκδρομή. Η αφορμή ήταν η συμπλήρωση δέκα ετών συνεχούς λειτουργίας του Σταθμού Κλιματικής και Ατμοσφαιρικής Έρευνας Χελμού του ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος. Ήταν μια μέρα γιορτής για το επιστημονικό έργο που συνεχίζεται με συνέπεια αλλά και για τους ανθρώπους, τη συνεργασία και το κοινό όραμα που δίνουν ζωή στον σταθμό όλα αυτα τα χρόνια.

Οι συμμετοχές στην εκδρομή μας έφτασαν στα 130 άτομα, μέλη της οικογένειας του Δημοκρίτου. Η πρώτη μας στάση ήταν στο Πολιτιστικό Κέντρο Καλαβρύτων όπου μας υποδέχτηκε ο Δήμαρχος Καλαβρύτων κ. Θανάσης Παπαδόπουλος. Ο κ. Δήμαρχος μας αφηγήθηκε την «επιστημονική» ιστορία των Καλαβρύτων που ξεκίνησε με την εγκατάσταση του τηλεσκοπίου Αρίσταρχος από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και συνεχίστηκε με την εγκατάσταση του Σταθμού του Δημοκρίτου.

Στην μικρή αυτή εκδήλωση μίλησαν επίσης ο κ. Β. Καρκαλέτσης, Πρόεδρος του ΕΚΕΦΕ «Δ», ο κ. Αθ. Νένες, Καθηγητής στο EPFL Ελβετίας, ο κ. Γ. Ηλιόπουλος από τον Φορέα Διαχείρισης Χελμού-Βουραϊκού και ο κ. Κ. Ελευθεριάδης, επιστημονικός υπεύθυνος του Σταθμού. Ο κ. Ελευθεριάδης μας εξιστόρησε τη συναρπαστική ιστορία της ίδρυσης του Σταθμού στην ψηλότερη κορφή του Χελμού, μακριά από το αποτύπωμα της ανθρώπινης δραστηριότητας, καθώς και τα πολύ σημαντικά ερευνητικά επιτεύγματά του.

Η επόμενη μας στάση ήταν στο Χιονοδρομικό Κέντρο των Καλαβρύτων – το οποίο άνοιξαν με ιδιαίτερη ευγένεια οι εργαζόμενοι, καθώς ήταν κλειστό αυτήν την περίοδο. Επίσης οι χειριστές και οι υπεύθυνοι ασφαλείας έδειξαν αρκετή υπομονή για να μας βοηθήσουν να επιβιβαστούμε στον Αχιλλέα και στην Στύγα, τα δύο lift του χιονοδρομικού που μας ανέβασαν στα 2.314 μέτρα του Χελμού.

Εκεί ψηλά στο βουνό είχε ανέβει ειδικά για εμάς ο υποστηρικτής αστρονομικών παρατηρήσεων κ. Ι. Αλικάκος από το Εθνικό Αστεροσκοπείο, ο οποίος μας αφηγήθηκε την ιστορία της εγκατάστασης και της λειτουργίας του Αρίσταρχου του μεγαλύτερου τηλεσκοπίου των Βαλκανίων.

Και εν τέλει φτάσαμε στον Σταθμό στον Χελμό. Εκεί μας υποδέχτηκαν τα μέλη της ερευνητικής ομάδας του ΕΡΠΤΑΚ, κ. Ε. Διαπούλη, κ. Μ. Μανούσακας, κ. Πρ. Φετφατζής, κ. Μ. Γκίνη που με μεγάλη προθυμία μας ξενάγησαν στον Σταθμό και μας εξήγησαν τη λειτουργία και το εξαιρετικά σημαντικό αποτύπωμά του στην έρευνα της ατμόσφαιρας.

Ο επιστημονικός σταθμός Χελμού βρίσκεται στα 2.314 μέτρα, στην ψηλότερη κορυφή του όρους Χελμού, στη Νεραϊδόραχη. Ιδρύθηκε το 2015 από τον Δρ. Κωνσταντίνο Ελευθεριάδη και την ερευνητική του ομάδα στο Εργαστήριο Ραδιενέργειας Περιβάλλοντος και Τεχνολογίας Αερολυμάτων για τις Ατμοσφαιρικές και Κλιματικές Επιπτώσεις (ΕΡΠΤΑΚ) του Ινστιτούτου Πυρηνικών και Ραδιολογικών Επιστημών και Τεχνολογίας, Ενέργειας και Ασφάλειας (ΙΠΡΕΤΕΑ). Από τότε λειτουργεί ως παρατηρητήριο της ατμόσφαιρας στην Ανατολική Μεσόγειο, με σκοπό τη μελέτη των φυσικοχημικών χαρακτηριστικών των αερολυμάτων και των αερίων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή.

Μακριά από κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα και στο υψηλότερο σημείο όπου λειτουργεί σταθμός του είδους του στην Ελλάδα, οι επιστήμονες μελετούν τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά των αερολυμάτων και των αερίων του θερμοκηπίου, εστιάζοντας στις μακροχρόνιες επιπτώσεις τους στο κλίμα και την ανθρώπινη υγεία.

Ο σταθμός Χελμού αποτελεί μια σύγχρονη, πρότυπη ερευνητική υποδομή, ενώ η μοναδική γεωγραφική του θέση τον καθιστά ιδανικό πεδίο παρατήρησης.

❄️ Τον χειμώνα, όταν το στρώμα ανάμιξης συρρικνώνεται, ο σταθμός βρίσκεται μέσα στην ελεύθερη τροπόσφαιρα. Το στρώμα ανάμιξης είναι το χαμηλότερο τμήμα της ατμόσφαιρας, εκεί όπου ο αέρας ανακατεύεται συνεχώς λόγω της θερμότητας που ανεβαίνει από το έδαφος, το σημείο όπου ρύποι, θερμότητα και υγρασία συνυπάρχουν και καθορίζουν την ποιότητα του αέρα και το τοπικό κλίμα.

🌦️ Την άνοιξη και το φθινόπωρο, ο σταθμός βρίσκεται στη διεπιφάνεια του οριακού στρώματος και συχνά εντός νεφών· δηλαδή, στο φυσικό σύνορο όπου ο αέρας της γης συναντά την ελεύθερη ατμόσφαιρα, εκεί όπου αρχίζει να «γεννιέται» ο καιρός.

Από αυτή την προνομιακή θέση, ο Σταθμός Χελμού συλλέγει δεδομένα που τροφοδοτούν το παγκόσμιο δίκτυο Global Atmosphere Watch (WMO) και αξιοποιούνται σε διεθνείς ερευνητικές καμπάνιες όπως οι CALISHTO και CHOPIN, με τη συμμετοχή κορυφαίων επιστημονικών ομάδων. Αποτελεί επίσης εθνική υποδομή στρατηγικής σημασίας (Εθνική Υποδομή ΠΑΝΑΚΕΙΑ) και κρίσιμο κρίκο του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικτύου παρακολούθησης της ατμόσφαιρας.

Από την κορυφή του Χελμού, ο Δρ. Ελευθεριάδης και η ομάδα του κοιτούν τον ουρανό, βοηθώντας μας να κατανοήσουμε πώς αλλάζει η ατμόσφαιρα και μαζί της, το μέλλον του πλανήτη μας.

📸 Δείτε φωτογραφίες από την εκδρομή μας, τη συντροφιά και τη μαγεία της κορυφής του Χελμού.